Nowotwory w trakcie ciąży – co o nich wiemy?

pregnant-193839_1920Zainspirowana minionym dniem matki, a także doniesieniami z blogów i portali internetowych o potrzebie organizowania akcji krzewiących życzliwość i wyrozumiałość wobec kobiet ciężarnych dziś na tapetę weźmiemy najdzielniejsze z matek – kobiety ciężarne chorujące na nowotwory.

Na jednym z funpage’ów skierowanych dla przyszłych mam pt. „mamaginekolog” opublikowany niedawno został post dotyczący zachowań społecznych wobec kobiet ciężarnych. Czytelniczki informowały o trudnościach wyczekiwania w kolejce, braku zrozumienia wobec potrzeby uzyskania miejsca siedzącego w tramwaju i o opiniach ludzi na nieuzasadnioną „modę” ustępowania lub przepuszczania kobiet oczekujących dziecka. Mimo, iż dla wielu naszych czytelników może wydawać się to zaskakujące, opinie wielu przyszłych mam są zgodne – coraz częściej ktoś w pośpiechu próbuje przecisnąć się przed ciężarną, a nie odwrotnie.

Czy to rzeczywiście moda? Okazuje się, że niekoniecznie. Według danych podawanych przez magazyn medycyna praktyczna, w ciąży zmienia się nie tylko wygląd, ale i czynność prawie wszystkich układów narządów. Zmienia się częstotliwość pracy serca i jego objętość wyrzutowa, przez co staje się ono bardziej obciążone. Pojawia się duszność przy wysiłku ze względu na zwiększone stężenie progesteronu. Występuje także zmniejszenie czynności motorycznej żołądka, zmniejszenie kwasowości soku żołądkowego oraz osłabienie perystaltyki jelit, co obfitować może zgagą, mdłościami, wzdęciami i innymi dolegliwościami trawiennymi. Nerki pracują z wielokrotnie większym natężeniem i zmienia się objętość pęcherza moczowego oraz funkcjonowanie układu endokrynologicznego. Do tego dochodzą oczywiście obciążenia układu ruchu wynikające ze stale powiększającego się brzuszka. To wszystko łącząc się ze sobą procentuje zmianami psychicznymi, może pojawić się niestabilność emocjonalna, a także lęk związany z przebiegiem ciąży i porodu.

Trudno wyobrazić sobie, że do tego rodzaju dolegliwości może dołączyć coś, co i u osób zdrowych budzi ogromny strach, czyli choroba onkologiczna.

Całe szczęście występowanie raka u kobiet w ciąży nie jest jeszcze problemem powszechnym. W Polsce brakuje statystyk obrazujących skalę problemu, szacuje się jednak, że zjawisko dotyczy ok 0,02- 0,10 % wszystkich ciąż. Prowadzone w Stanach Zjednoczonych statystyki donoszą o proporcjach 1/1000 ciąż. Bez wątpienia tendencja jest jednak wzrostowa, czego główną przyczyną jest podejmowanie decyzji o macierzyństwie w późniejszym wieku. Średnia wieku kobiet w ciąży chorujących na nowotwór piersi wynosi bowiem 33 lata. Innym czynnikiem sprzyjającym zachorowaniu są obciążenia genetyczne, np. coraz powszechniej już znana mutacja BRCA.

Najczęściej rozpoznawanym rodzajem nowotworu u kobiet ciężarnych jest rak szyjki macicy (stanowi ok 50% wszystkich rozpoznań), a później rak piersi, chłoniaki i czerniak. Najrzadziej notowana jest białaczka, rak jajnika, tarczycy, jelita grubego czy płuc (choć w związku z tym ostatnim obserwowana jest tendencja zwyżkowa).

MITY DOTYCZĄCE ROZPOZNAŃ NOWOTWOROWYCH W TRAKCIE CIĄŻY

Ze względu na niewielką skalę problemu i brak wystarczającej ilości materiałów edukacyjnych – w społeczeństwie współwystępowanie ciąży i raka nadal kojarzy się z wyborem pomiędzy śmiercią matki, a śmiercią dziecka. Kobiety dowiadują się o chorobie w przeświadczeniu, że pozbawione zostaną leczenia do momentu urodzenia dziecka albo zmuszone będą poddać się aborcji. Mimo, iż znajdziemy w Polsce jeszcze wielu lekarzy ukierunkowanych na przerywanie ciąży w momencie postawienia diagnozy, standardy światowe i kolejni krajowi specjaliści udowadniają, że skuteczne leczenie raka w trakcie ciąży nie wyklucza posiadania zdrowego i silnego dziecka.

pregnant-1246237_1920

Oczywiście nie jest to proces pozbawiony ryzyka, tym bardziej, że przysłowiowy punkt startowy nie jest dla wszystkich kobiet jednakowy. Wszystko zależy od rodzaju nowotworu i momentu rozpoznania i zaawansowania. Niestety u wielu kobiet diagnoza opóźniona jest o co najmniej kilka miesięcy. Wynika to z faktu, że objawy nowotworu nakładają się na symptomy i dolegliwości związane z ciążą. Ponadto obserwuje się fizjologiczny wzrost stężenia markerów nowotworowych w przebiegu ciąży, co może zakłócać obraz choroby. Co więcej część badań uznawanych za przesiewowe w diagnozie raka mogą nie być miarodajne lub możliwe do wykonania w trakcie ciąży. Przykładowo czułość mammografii wykluczającej raka piersi wynosi zaledwie 68%. Dużo precyzyjniejsze wyniki uzyskuje się np. za pomocą USG (czułość 93%).

Co czeka kobietę ciężarną po otrzymanej diagnozie nowotworowej?

Po uzyskaniu odpowiedniego rozpoznania kobieta staje przed wyborem dotyczącym podjęcia leczenia. Każda ingerencja niesie za sobą ryzyko, dlatego niektóre kobiety decydują się na zaprzestanie procedur medycznych do momentu rozwiązania. Niestety często bywa tak, że okres najbliższych kilku miesięcy jest dla kobiety przełomowy i nie może pozwolić sobie na przerwanie leczenia. Jeśli zdecyduje się na donoszenie ciąży objęta powinna zostać kompleksową opieką współpracujących ze sobą ginekologa, i onkologa, a także psychologa.

Optymalne leczenie onkologiczne kobiet ciężarnych opiera się na kilku podstawowych filarach

  • wybór terapii umożliwiającej leczenie nowotworu i ratowanie życia matki
  • stosowanie chemioterapii jedynie w przypadku nowotworów chemiowrażliwych i chemiowyleczalnych
  • koncentracja na ochronie płodu
  • dążenie do zachowania płodności matki po zakończeniu leczenia.

Jakie leczenie może być stosowane w trakcie ciąży?

Wszystko zależy od okresu ciąży, wysokości dawek i dróg podawania leków oraz czasu trwania leczenia. Każdą terapie ustala się indywidualnie, w zależności od kondycji matki i trymestru ciąży. Należy mieć świadomość, że w zasadzie wszelkie leki cytosatatyczne, czyli te podawane w trakcie chemioterapii mogą przenikać przez łożysko i oddziaływać na płód. Największą liczbę uszkodzeń (około 20%) zaobserwowano w okresie organogenezy czyli pierwszym trymestrze ciąży. Później szacuje się, że ryzyko powstania wad wrodzonych wynikających ze stosowania chemioterapii spada i nie odbiega znacząco od przeciętnego (oczywiście pod warunkiem doboru odpowiedniego leczenia i dawki). Co do innych metod stosowana jest również hormonoterapia oraz zabiegi chirurgiczne (stosowane najczęściej od II trymestru ciąży). Wczesny i operacyjny rak piersi w trakcie ciąży pozwala na wykonanie doszczętnej mastektomii lub leczenia oszczędzającego pierś z odroczoną radioterapią. Według wskazań medycznych radioterapia uzupełniająca powinna być przesunięta w czasie aż do momentu rozwiązania. W przypadku pilnych wskazań należy stosować osłony na płód i monitorować dawkę. W okresie laktacji leczenie prowadzone jest identycznie jak u nieciężarnych. Niestety leki podawane w trakcie chemioterapii przenikają do mleka, dlatego karmienie dziecka piersią jest zabronione.

Co ciekawe coraz częściej pojawiają się badania potwierdzające iż decyzja o utrzymaniu ciąży w wielu przypadkach nie wpływa znacząco na rokowania. Eksperci European Society for Medical Oncology zalecają, żeby unikać przerywania ciąży, z wyjątkiem sytuacji, kiedy zagrożone jest zdrowie matki lub płodu.

Problemy psychologiczne kobiet ciężarnych z rakiem

Decyzja o byciu matką stanowi rodzaj kryzysu psychologicznego nawet dla kobiety zdrowej. W momencie, w którym ciężarna zadecydować musi również o swoim życiu i leczeniu znajduje się w sytuacji bardzo silnego obciążenia psychicznego. Lęk o przyszłość, zdrowie własne i dziecka, ewentualnego partnera lub opiekuna po zakończeniu niepomyślnego leczenia to zdecydowanie wystarczające powody by skonsultować się z psychologiem lub psychoonkologiem. Jak na złość do tego dochodzą problemy praktyczne. Wybór odpowiedniej placówki i często jej daleka odległość od miejsca zamieszkania, wędrowanie od lekarza do lekarza szukając kogoś, kto zdecyduje się podjąć prowadzenia leczenia, aż w końcu skutki uboczne wynikające z podjętej decyzji to tylko początek. Wiele pacjentek zgłasza, że wielokrotnie stykało się z niezrozumieniem albo niedoinformowaniem. Przykładem może być brak edukacji w zakresie wpływu leczenia na późniejszą płodność. Szacuje się, że tylko ok. 7% kobiet pozostaje płodne po przeprowadzonej chemioterapii. Nie oznacza to, że pozbawione są innych możliwości. W wielu ośrodkach medycznych przed włączeniem terapii bankowane są komórki jajkowe i nasienie w celu późniejszego zapłodnienia po zakończeniu leczenia. Co prawda stawia to pacjentkę przed dylematami etycznymi, ale nie oznacza, że nie powinna być pozbawiona informacji o tego typu rozwiązaniach przez lekarza prowadzącego.

Historie dzielnych matek, czyli gdzie szukać pomocy?

W recenzowanej przez nas niedawno książce „Magda, miłość i rak” poruszony jest temat ciąży w trakcie leczenia onkologicznego. Na jej podstawie powstał film „Chemia” wyreżyserowany przez męża głównej bohaterki, czyli Magdy Prokopowicz. Oba dzieła ze zgodnym mottem „łeb do słońca” ukazują macierzyństwo w innym świetle, jako ratunek i siła w walce z chorobą.

„Ciąża zmobilizowała mnie do ratowania siebie, a przede wszystkim dziecka. Obudziła się we mnie przeogromna chęć życia. Bartek uważa, że gdyby nie ciąża, nigdy nie zaczęłabym się leczyć(… )Paradoksalnie ciąża dodawała mi sił, żeby iść dalej. Myślałam, mam w brzuchu dziecko, nie mogę się załamać, poddać. Może to brzmi niedorzecznie, ale dla mnie rosnący brzuch rekompensował utratę piersi. zabrali mi piersi, ale miałam w sobie człowieka. Nowe życie.”

„Leoś był całkowicie zdrowy, dostał 10 punktów. Miał uśmiechniętą buzię, cieszył się na życie, które dostał. Bo przecież mogło go nie być… To był 6 czerwca 2007 roku. Najpiękniejszy dzień mojego życia. Dopiero wtedy mogłam sobie powiedzieć, że podjęłam słuszną decyzję (…). Wszystko, co mnie pętało przez tyle miesięcy puściło. Wstąpiła we mnie nadludzka siła. Odeszły lęki. Czułam, że mogę wszystko. Że świat jest piękny.”

Magda Prokopowicz

Zobacz: Film o Magdzie

Magda, nie jest jednak jedyną kobietą w Polsce decydującą się na taki krok. Podobną historię przeżyła siatkarka Agata Mróz oraz podopieczne fundacji Rak n’Roll. Akcja „Boskie Matki” organizowana przez powyższą fundację obejmuje swoją opieką kolejne osoby, wśród których znajdziemy takie, które cieszą się aktualnie zdrowiem własnym i swojego dziecka. Program jest całkowicie bezpłatny i pozwana na znalezienie kompleksowej opieki: onkologicznej, ginekologicznej, psychologicznej, dietetycznej, położniczej czy nawet ruchowej.

Mimo iż fundacja Rak n’Roll działa w Warszawie, nie oznacza to, że nie znajdziemy placówek oferujących podobną pomoc w pozostałych częściach Polski. Bohaterka książki Magda Prokopowicz leczona była w Katowicach, natomiast specjalistów znajdziemy także w innych większych miastach. Warto zerknąć na spis oddziałów ginekologicznych, z którymi warto skontaktować się w razie potrzeby własnej lub choroby osoby bliskiej.

Aby poszerzać swoją wiedzę w powyższym temacie warto skorzystać także z organizowanych spotkań ze specjalistami. Co nas bardzo cieszy na początku września 2017 odbędzie się Ogólnopolska Konferencja „Nowotwory a ciąża” akredytowana przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne.

woman-220242_1280

Dzielne matki o których dzisiaj wspomniałyśmy nie chorują na wygląd. Pamiętajmy o tym mijając ciężarną kobietę na ulicy. Bądźmy świadomi nie tylko wystarczających już obciążeń, które niesie za sobą ciąża ale i tego, że wśród nas znajdują się też te, które gotowe są ponieść wysokie ryzyko dla małego człowieka.

A.

Bibliografia:

Kaczmarek-Borowska, B, Golon, K. (2014). Rak piersi w ciąży. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie, 2, 182-189.

Krzakowski, M i in. (2009). Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych. W: Część I „ Nowotwory u kobiet w ciąży” – redakcja: Maryna Rubach, Via Media, Gdańsk 2009.

Madejczyk, M., Murawa, P., Bręborowicz, G. (2012). Rak piersi w przebiegu ciąży, Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia 5(4) 220-226

Meder, J. (2011) Aktualne zasady postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w onkologii, Warszawa

Mrowińska, A. (2013) Magda, miłość i rak. Wydawnictwo: Zwierciadło

Sznurowski, J. , Klasa-Mazurkiewicz, D. , Kobierski, J. , Wydra, D. , Emerich, J. (2010). Chemioterapia w ciąży. Current Gynecologic oncology, 8(2), 123-131

https://www.zwrotnikraka.pl/choroba-nowotworowa-w-okresie-ciazy/

http://onkologia.zalecenia.med.pl/pdf/PTOK_2013_13_Nowotwory%20u%20kobiet%20w%20ciazy.pdf

http://ciaza.mp.pl/przebiegciazy/77575,zmiany-fizjologiczne-u-kobiet-w-ciazy

 

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s